Theo sử liệu chép lại, vào trung tuần tháng 3 năm 1629, trên đường bị trục xuất vào Nam để trở về Ma Cao, hai giáo sĩ Alexandre de Rhoder và Marquez đã đặt chân đến Vàng Mai (Hoàng Mai, Nghệ An). Trong thời gian lưu lại tại đây, hai vị thừa sai đã rửa tội cho 70 ngư dân, những hạt giống đức tin đầu tiên. Từ một sự khởi đầu đầy bất ngờ và mầu nhiệm đó, đã trở thành một biến cố không thể nào quên, đ
ể nhờ ơn Chúa và niềm tin son sắt của tổ tiên, đã sinh sôi nên hàng vạn tín hữu ở miền cực bắc của giáo phận. Vàng Mai là địa danh được cha Alexandre de Rhoder (Đắc Lộ) đặt cho vùng đất Cửa Cờn (Quỳnh Lưu, Nghệ An), khi ngài đặt chân tới đây truyền giáo (trích “Đi tìm xứ đạo đầu tiên Giáo phận Vinh”, Cao Vĩnh Phan, tr.20-21). Cũng theo truyền khẩu của một số bâc tiền nhân kể lại, thì chử Vàng: có nghĩa là bãi cát vàng óng khác thường, hiện đang còn tồn tại ở giáo xứ Dĩ Lệ; còn chử Mai nằm trong địa danh Hoàng Mai (thị trấn Hoàng Mai ngày nay). Thế là sau 388 năm thời khắc bất chợt lịch sử ấy, cái tên Vàng Mai tưởng chừng như sẽ bị chôn vùi theo thời gian năm tháng trong những biến thiên của thời cuộc, thế nhưng thiên ý nhiệm mầu, hôm nay đã cho Vàng Mai hồi sinh trước sự ngỡ ngàng của muôn người: ngỡ ngàng bởi sự trổ sinh hoa trái mạnh mẽ của cây đức tin; ngỡ ngàng trước tinh thần sống Tin Mừng của các thế hệ con cháu; ngỡ ngàng bởi một lần nữa cái tên Vàng Mai lại được xướng danh và lưu truyền cho bách niên hậu thế. Để rồi từ nay đánh dấu một trang sử mới trên hành trình đức tin ở vùng đất cổ kính bậc nhất của giáo phận cũng như của Giáo hội Việt Nam. Giáo hạt Vàng Mai gồm có 9 giáo xứ: Thanh Dạ, Thanh Xuân, Hiền Môn, Cự Tân, Lộc Thủy, Xuân An, Yên Hòa, Dĩ Lệ, Sơn Trang. Tân giáo hạt trải rộng trên địa bàn bắc huyện Quỳnh Lưu và thị xã Hoàng Mai, Nghệ An. Cha quản hạt tiên khởi là Phaolô Trần Ngọc Du. Sau gần 4 thế kỷ đón nhận Tin Mừng, hôm nay môt thời khắc lịch sử lại trở về nguồn với tên gọi Vàng Mai. Người tín hữu Vàng Mai hẳn sẽ rất tự hào về truyền thống đức tin lâu đời của các bậc tiền nhân, nhưng qua đó phải biết chấn hưng hiện tại với sự dấn thân sống chứng nhân Tin Mừng giữa lòng xã hội, đồng thời hướng tới tương lai với niềm hi vọng vào sự quan phòng yêu thương, dẫn dắt của Thiên Chúa. Ước mong, với trang mới mở ra hôm nay, trong một ngày không xa Vàng Mai sẽ là một giáo hạt lớn mạnh ở miền cực bắc giáo phận, trưởng thành sánh bước cùng với các giáo hạt đi trước trong Giáo phận Vinh cũng như trong Giáo hội.
