20/09/2026
🌍 Thu phân: Ngày và đêm thực sự có dài bằng nhau không? ☀️🌙
Mỗi khi nhắc đến xuân phân hay thu phân, chúng ta thường nghĩ ngay đến một điều rất quen thuộc: Ngày và đêm dài bằng nhau - mỗi bên dài đúng 12 giờ. Nhưng nếu bạn kiểm tra thời gian Mặt Trời mọc và lặn vào đúng ngày xảy ra điểm phân, bạn sẽ nhận thấy một điều khá bất ngờ: ở hầu hết mọi nơi trên Trái Đất, ban ngày vẫn dài hơn 12 giờ.
Vậy chuyện gì đang xảy ra? Thu phân năm 2026 sẽ diễn ra vào lúc 07 : 05 sáng ngày 23 tháng 09 sắp tới. Đây là thời điểm Mặt Trời đi qua xích đạo trời. Trong thiên văn học, thời điểm này đánh dấu sự chuyển giao từ mùa hè sang mùa thu ở Bắc bán cầu và từ mùa đông sang mùa xuân ở Nam bán cầu. Tuy nhiên, ngày và đêm không thực sự chia đôi thành 12 giờ - 12 giờ vào thời điểm này bởi vì những lý do sau
☀️ Chúng ta không dùng tâm Mặt Trời để xác định bình minh và hoàng hôn
Nếu định nghĩa một ngày bắt đầu khi tâm hình học của Mặt Trời vượt qua đường chân trời và kết thúc khi tâm đó khuất xuống dưới đường chân trời, ngày và đêm sẽ gần như chia đều. Nhưng trong thực tế, bình minh được xác định khi mép trên của đĩa sáng Mặt Trời chạm đường chân trời. Điều tương tự cũng xảy ra khi xác định thời điểm hoàng hôn. Chính điều này khiến ban ngày có được lợi thế hơn vài phút so với trường hợp khi dùng tâm hình học để xác định thời điểm mọc/lặn.
🌫️ Khí quyển Trái Đất còn “kéo dài” ban ngày thêm vài phút
Đây mới là phần thú vị. Ánh sáng từ Mặt Trời khi đi qua khí quyển Trái Đất sẽ bị khúc xạ, tức là đường truyền của ánh sáng bị bẻ cong. Nhờ vậy, chúng ta có thể nhìn thấy Mặt Trời ngay cả khi nó thực tế vẫn còn nằm dưới đường chân trời. Hiện tượng này xảy ra cả lúc bình minh lẫn hoàng hôn.
🌅 Buổi sáng: Khi Mặt Trời vẫn chưa thực sự vượt qua đường chân trời, ánh sáng của nó đã bị khí quyển bẻ cong tới mắt chúng ta.
🌇 Buổi tối: Dù Mặt Trời đã thực sự lặn hoàn toàn xuống phía dưới đường chân trời, khúc xạ khí quyển vẫn giúp chúng ta có thể nhìn thấy nó thêm một lúc.
Kết quả là thời gian có ánh sáng ban ngày dài hơn đáng kể so với 12 giờ. Trong các phép tính tiêu chuẩn, hiệu ứng khúc xạ khí quyển có thể khiến mỗi ngày dài thêm vài phút, và tổng hiệu ứng này góp phần khiến ngày phân không phải là thời điểm ngày và đêm chính xác bằng nhau.
🌎 3. Vậy ngày và đêm thực sự bằng nhau khi nào?
Có một khái niệm khác rất thú vị được gọi là equilux (điểm cân bằng). Equilux là thời điểm trong năm mà thời gian ban ngày và ban đêm gần bằng nhau nhất. Điều đặc biệt là thời điểm này không trùng với bất cứ điểm phân nào mà nó phụ thuộc vào vĩ độ của địa điểm.
Ở một số nơi, điểm cân bằng có thể xảy ra vài ngày trước hoặc vài ngày sau điểm phân. Ở những vùng có vĩ độ cao, sự chênh lệch có thể còn đáng kể hơn. Và đây là một ví dụ rất thú vị... điểm cân bằng không bao giờ xảy ra ở xích đạo. Thật thú vị khi chúng ta đều nhầm tưởng rằng, ngày và đêm dài bằng nhau quanh năm tại xích đạo, tuy nhiên thực tế, ngày luôn luôn dài hơn đêm ở khu vực này.
✨ Dù ngày và đêm chưa thực sự cân bằng hoàn hảo, thu phân vẫn là một dấu mốc thú vị để chúng ta chậm lại một chút, ngước nhìn bầu trời và nhận ra Trái Đất vẫn đang âm thầm chuyển động mỗi ngày
