Spreekbeentje

01/04/2025

Het is niet zo vanzelfsprekend dat logopedisten, zangers en zangdocenten, (stem)acteurs en podiumartiesten dit rotdingetje in de mond nemen...
"Van pain in the ass naar praktisch articulerend: Het Spreekbeentje"

In 2008 kreeg ik een ‘bone prop’ in mijn hand gedrukt. Het zou gebruikt worden op de Engelse toneelscholen en debet zijn aan de perfecte (dus niet: Nederlandse overdréven aanstellerige!) dictie van Britse acteurs. Nog geen twee dagen later slingerde ik het kreng al in de hoek van het stem- en spraak lokaal van de Acteerstudio: wat een pain in the ass mouth was dat ding, zeg! Mij niet gezien!

De missing link
Een jaar later wekte dit voorwerpje mijn interesse opnieuw. Want vergeleken met de problemen die een kurk in de mond opleverde (zie daarvoor: haal die kurk uit je mond) leek dit delicate voorwerpje veel beter geschikt voor een warming up van de articulatie. Bovendien bood het perspectief voor spraaktraining: de ‘missing link’ tussen stem en spraak?

Knutselen
Het ontwikkelen van een geschikt model ging niet van een leien dakje. Mijn meest behulpzame studenten hielpen me experimenteren met de hoogte en dikte van dit concave voorwerpje. Zelfs de diepte van de inkepingen aan de kopse kant werden uitgebreid getest. Verder kwamen er een goudsmid en een industrieel ontwerper (beide beschikbaar binnen mijn familiekring) aan te pas om prototypes te maken. Tot mijn grote vreugde vond ik ook nog een heuse beensnijder die de beentjes met de hand kon snijden. Dat bleek een wat kostbare en arbeidsintensieve bezigheid en: 3D printen was in opkomst! Na wat experimentele uitbestedingen in het buitenland kwam ik terecht bij een firma in Nederland die de ‘kralen’ kon maken. Toen ik in de poppenhuisbouwers-hoek ook nog een veilige oplossing voor het draagkoordje vond (2mm zijdelint, dus géén kunststof!) kon ik mijn geluk niet op: het spreekbeentje was een feit!

Handleiding
Al dat ge-experimenteer leverde het spreekbeentje verschillende (bij)namen op: ‘praatpaaltje, stembotje, spraakbeentje, articulatiestokje, stemstaafje, spreekboontje’. Ik hield het toch maar op ‘spreekbeentje’ en bedacht er een logo bij met drie benen die staan voor ‘experimenteren, oefenen en toepassen’. Het gedane onderzoek kreeg voor mijn studenten op behapbare wijze vorm in een (summiere) handleiding + een concrete oefengang. Die breidde ik naderhand speciaal voor zangers en zangdocenten uit met een Engelse vertaling die een fonetische weergave van de centrale oefening in meerdere talen bevat.

Begin
In 2015 kon ik het spreekbeentje in een ontwerp met een ideale combinatie van materiaal en vormgeving in Nederland introduceren. Ik sprak erover op verschillende congressen voor stemprofessionals en ontdekte daar gelijk al dat er meer nodig was dan alleen materiaal: een instructieworkshop! Het spreekbeentje zou niet uit zichzelf de wereld gaan veroveren, maar het begin was er!

Stoppen of doorgaan?
Toen in 2020 mijn ‘kralen’ leverancier met zijn bedrijf stopte nam ik het spannende besluit om het hele proces van printen, afwerken en assembleren in eigen hand te nemen. Daarmee kwam ik terecht in de wondere wereld van 3D printen. En wat er toen gebeurde… vertel ik de volgende keer!

Traktatie
Om het tienjarig jubileum te vieren ontvang je 50% korting wanneer je meedoet met de jubileum editie van de Workshop Spreekbeentje! Ben je logopedist, zanger, zangdocent of (stem)acteur en lijkt je dat wat? Geef je dan op via een mailtje (kijk op de website).

10/03/2025

in Mei viert Spreekbeentje het 10 jarig jubileum! 🥳

07/02/2025

Handig zeg: voor jou en je studenten!
Een instructiefilmpje over het tevoorschijn halen en opbergen van het spreekbeentje.
En: nee, het is géén goocheltoer...

Ook leuk dat je in dit filmpje kunt zien hoe bescheiden van formaat het spreekbeentje is!

(Nl ondertitelde instructie, 2:03, English below)Voordat je het spreekbeentje gaat gebruiken voor een warming up of training is het handig als je weet hoe je...

15/02/2024

Hebben spraak- en zang training de afgelopen decennia de ontwikkelingen op materiaalgebied wat bij kunnen houden?

Voortschrijdend inzicht op het gebied van veiligheid en prestatie voorzag in een arbowet die arbeidsomstandigheden als veiligheid, belastbaarheid, bescherming en gezondheid in aanmerking neemt. En op sportgebied worden ski-lessen niet meer in een wollen trui en zonder helm gegeven, zijn tennisrackets niet meer met darmen bespannen en worden uitrustingen voor fietsers, roeiers en zwemmers vormgegeven volgens aerodynamische en gewicht besparende principes.

Stop jij je studenten (nog) een kurk in hun mond?

Dan hier negen redenen waarom je dat niet zo moeten doen.

Lees de update:

(en gebruik een spreekbeentje) “Stop er maar een kurk in”, hoor je wel eens fluisteren als iemand eindeloos doortettert op het moment dat er bij niemand meer de behoefte bestaat om te luisteren. He…

16/10/2023

Leer als logopedist, zangdocent, acteerdocent, (stem)acteur, zanger of podiumkunstenaar methodisch werken met het Spreekbeentje.
- Workshop Spreekbeentje: Zaterdagochtend 25 november.
https://fb.me/e/62GTPmKmt

(Waarom zou ik een spreekbeentje gebruiken, we hebben toch die hilarische kurkoefening?)
Consequent werken en oefenen met het spreekbeentje is veilig en effectief. Consequent grijpen naar de ‘kurkoefening’ daarentegen (hoe grappig die ook mag lijken) is onprofessioneel en logopedisch onverantwoord. Lees de argumenten hieronder maar eens:

1 – Het Spreekbeentje is inzetbaar bij bewustwording van en werken aan kaakspierspanningen.
De kurk bevordert kaakklemmen: de kurk moet met een bijtbeweging worden vastgehouden tussen de voortanden om hem niet te verliezen met als gevolg overmatig aanspannen kaakspieren.
2 – Het Spreekbeentje verstoort de gewenste kaakstand niet; er kan constructief aan de positie van de kaak worden gewerkt.
De kurk bewerkstelligt een foutieve onderkaakpositie: om de kurk in balans te houden moet de onderkaak vooruitgeschoven worden.
3 – Het Spreekbeentje belast het kaakgewricht niet. De kurkoefening irriteert het kaakgewricht en verhoogt bij structureel gebruik het risico op permanente beschadiging van dit gewricht.
4 – Het werken met het Spreekbeentje maakt het mogelijk deze spanningen op te sporen en te elimineren. De kurkoefening bevordert spanningen in de gezichtsmotoriek, het aanzetstuk en de hals, dit heeft een nadelige invloed op foneren en articuleren.
5 – Bij werken met Spreekbeentje is lipsluiting mogelijk. De kurk verhindert lipsluiting tijdens oefenen.
6 – Werken met het Spreekbeentje leidt tot observeerbaar en beïnvloedbaar tonggedrag. De kurkoefening verhindert en leidt af van gewenst tong-gedrag tijdens oefenen,
7 – Oefenen met het Spreekbeentje leidt tot een duidelijk waarneembare definieerbare ruimte en voor optimale indelings-opties van het spraakkanaal / de stemvoering. De kurkoefening belemmert vrije fonatie doordat de kurk het spraakkanaal (het aanzetstuk: de weg van de stem) obstrueert.
8 – Het Spreekbeentje geeft alle articulatoren bewegingsvrijheid. De kurk belemmert articulatie, de tong- en lipbewegingen; de tong wordt ‘verdrongen’.
9 – Het spreekbeentje is glad, klein en vervaardigd van veilig en hoogwaardig (kunstprothetisch) materiaal. Kurk is afleidend en risicovol: de kurksmaak en met name loslatende kurkdeeltjes in de mond leiden af. Inhaleren van kurkdeeltjes kan leiden tot verslikken/verstikken (zelfs de hele kurk kan als gevolg van stevig inademen in de keel schieten).

07/05/2023

Workshop spreekbeentje zaterdagmiddag 13 mei:
Nog twee plekken vrij.

Meedoen kan live op Scheveningen, of online.
ONLINE aanschuiven? Laat het me vandaag nog weten i.v.m. de opstuurtermijn van het spreekbeentje + handleiding!
LIVE: dan krijg je er koffie/thee en koekjes bij.

Kijk op www.spreekbeentje.nl

31/03/2023

Jeetje...
Spreekbeentje maakt tegenwoordig deel uit van een multifunctioneel zwitsers zakmes voor sprekers!

Zwitserse boekenlegger | ear-opener, legatomes en jargonschaartje

Waarom je als spreker altijd aan één doel werkt.
Mijn eerste zakmes had twee onderdelen, een klein en een groot mes. Ik kon er van alles mee snijden. Inclusief mijzelf. Nadat dat was gebeurd (een jaap in mijn duim) gaf mijn vader kortweg de gebruiksaanwijzing van een zakmes: ‘Als je een zakmes gebruikt klap je nooit meer dan één onderdeel tegelijk uit.’ Een essentiële les op een cruciaal moment. Mijn volgende zakmes was een zwitsers exemplaar met niet alleen twee messen, maar ook een priem, schroevendraaier, zaagje, schaartje kurkentrekker, pincet, tandenstoker, en een… tassenhaakje. Ik gebruikte alle onderdelen (op het tassenhaakje na) wijs en heb er sindsdien geen ongelukken meer mee gemaakt.

Tijdens het schrijven van mijn boek dacht ik: zou het niet fantastisch zijn als er een zwitsers zakmes zou bestaan voor sprekers waarmee je stem en spraak kunt onderhouden of bijwerken? Ik zag het al bijna voor me en fantaseerde over de gereedschappen die het zou het moeten hebben. Binnen de drie hoofdfuncties stem, spraak en taal zouden er binnen elke categorie bijpassende instrumenten zijn. Via een schetsje kwam ik tot deze praktische set:

Voor je stem:
AAN/UIT knop – om met je stem te kunnen werken
Volumeknop – voor het aanpassen van je luidheid
Toonzetter – zet de juiste toon in elk gesprek
Timbrezoeker – zoekt automatisch de juiste stemkleur
Stemvork – om zuiver af te kunnen stemmen
Luistertoets – bewaking stem en klank kwaliteit, ook handig tijdens gesprekken
Ear-opener – extra detectie en bewustwording

Voor je spraak:
Temposchuif – voor de nodige versnelling en vertragingen
Metronoom – om maat en tempo te bewaken
Pauzeknop – om de tijd te nemen
Dictieslijper – voor scherpe articulatie
Staccatostoker – brengt pit in een zin
Legatomes – brengt rust in een zin
Toonklem – om nadruk aan te brengen
Tongbreker – spraakvaardigheidsbevorderaar
Spreekbeentje – articulatietrainer

En voor je taal:
Stopwoordpincet – verwijdert stopwoorden
Kernwoordpriem – brengt je tot de kern
Jargonschaar – verwijdert afstandelijk materiaal
Breedspraakzaagje – snoeit overbodig materiaal
Bijzinmes – beperkt het aantal bijzinnen
Stijlschaaf – hervormt je stijl waar nodig
Tranentrekker – maakt iets los bij je luisteraars
Plotmeter – om de verhaallijn te bewaken
Gespreksopener – handig starthulpje
Ruiszeefje – verheldert je taalgebruik

Leuk, zo’n exercitie, maar uiteindelijk wil ik een praktisch handboek schrijven en geen zakmes ontwerpen (al zou zo’n multitool daar misschien wel een ludieke samenvatting van zijn). En toch... ik zag in gedachten het enorme showmodel van een zakmes in de etalage van een metaalwarenwinkel. Zou dit beeld niet gerealiseerd kunnen worden? Misschien niet met alle, maar dan toch met twee of drie functies uitgeklapt. (‘Uitgeklapt? Pas op!’ hoorde ik mijn vader zeggen.) En toen schoot hij me te binnen: Jochem. Illustrator. Beeldkunstenaar. Ik ken zijn iconische werk onder andere als afbeelding op het longboard van mijn dochter en als drieluikje aan de muur van mijn zoon. Als hij geen beeld zou kunnen bedenken bij mijn zakmesfantasie, wie zou het dan wel kunnen?

Het zwitserse zakmes dat Jochem voor me maakte overtrof al mijn verwachtingen en is nu de bladwijzer bij mijn boek. Zowel het boek als de bladwijzer bevatten (bijna) alle instrumenten die je als spreker maar nodig hebt. Niet allemaal tegelijk uitklappen, natuurlijk, dan zou je je verhaal er misschien mee beschadigen. Spring er wijs mee om: kies één gereedschap uit en ga daar maar eens mee schaven, vijlen, of peuteren aan je stem of spraak. Daarna kun je gaan kijken welk effect dat oplevert als je naderhand ergens zit of staat te spreken.

(Tassen)haakje:
Meer werk van Jochem aka Jawgem zien? Bezoek zijn Instagram pagina: https://www.instagram.com/jawgem/
Interesse in het boek? Ik presenteer het op de World Voice Day the Netherlands: zondag 16 april. Als je voor-intekent kun je die dag met korting een gesigneerd exemplaar in ontvangst nemen!

25/10/2021

Facebook: "Wat ben je aan het doen, spreekbeentje?"
Spreekbeentje: "Ik probeer Alonso te behoeden voor hopeloze queesten (hij wil nu die kurkmolen gaan bestrijden...)".
(vrij naar Miguel de Cervantes Saavedra)

Het (propageren van) het gebruik van een kurk (net als dat van pennedoppen, muurpluggen etc.) voor een zgn. ‘kurkoefening’ kan niet als een professioneel advies gelden. Daarvoor heeft de kurk te veel nadelen (zie hieronder)

Gebruik nooit een kurk voor een warming-up of spraaktraining, Ook al lijkt het misschien een leuk spelletje en levert het bij kortstondig/éénmalig gebruik een bewustwordingservaring. Gebruik liever Pittige Articulatie Oefeningen en oefeningen om de gezichts- en spraakmusculatuur op te warmen: gezichtsmassages, mimiek-oefeningen en oefeningen voor tong- en lipmotoriek.

Het verantwoorde alternatief voor een warming up of gerichte spraaktraining via een hulpmiddeltje is het werken met een spreekbeentje. Maar ook het werken daarmee kent risico's. Laat je goed instrueren voordat je er mee begint.

Nadelen kurk
1. De kurk leidt tot irritatie en, bij structureel gebruik, grote kans op (verdere) beschadiging van het kaakgewricht. Het Spreekbeentje: geen belasting van het kaakgewricht.
2 - De kurk bewerkstelligt een foutieve onderkaakpositie: om de kurk in balans te houden moet de onderkaak vooruitgeschoven worden. Het Spreekbeentje verstoort de gewenste kaakstand niet.
3. De kurk leidt onvermijdelijk tot kaakklemmen (overmatig aanspannen kaakspieren). Het spreekbeentje is inzetbaar bij bewustwording van en werken aan kaakspierspanningen.
4 - De Kurk bevordert spanningen in de gezichtsmotoriek, het aanzetstuk en de hals: dit heeft een nadelige invloed op foneren en articuleren. Het werken met het Srpeekbeentje maakt het mogelijk deze spanningen op te sporen en te elimineren.
5. De kurk verhindert lipsluiting. Het spreekbeentje maakt lipsluiting mogelijk.
6. De kurk verhindert en leidt af van gewenst tong-gedrag. Het Spreekbeentje leidt tot observeerbaar en beïnvloedbaar tonggedrag.
7. De kurk obstrueert het spraakkanaal (het aanzetstuk: de weg van de stem). Gebruik van het Spreekbeentje leidt tot een duidelijk waarneembare definieerbare ruimte en voor optimale indelings-opties van het spraakkanaal / de stemvoering
8. De kurk belemmert articulatie: de kurk belemmert tong- en lipbewegingen, de tong wordt ‘verdrongen’. Het Spreekbeentje geeft alle articulatoren bewegingsvrijheid.
9. Materiaal is afleidend en risicovol: de kurksmaak en met name loslatende kurkdeeltjes in de mond leiden af. Inhaleren van kurkdeeltjes kan leiden tot verslikken/verstikken (zelfs de hele kurk kan als gevolg van stevig inademen in de keel schieten). Het Spreekbeentje is glad, stevig en klein: vervaardigd van veilig en hoogwaardig (kunstprothetisch) materiaal.

02/09/2021

Het spReekbeentje is weer in de maand!
(je hoort ook wel eens: "De R is weer in de maand")
Allemaal in de rij dus voor een spreekbeentje en daarna gelijk een warming up van 3 minuten. We gaan eens luisteren of je de RRRRR kunnen laten rollen...
En komende maand gaan we ook nog flink oefenen onder het motto .
Workshop Spreekbeentje: van 2 uur op zaterdagochtend 25 september.

28/07/2021

"Het heeft nogal wat spreekbeentjes in de aarde" voordat een spreekbeentje eindelijk aan een zijdelintje kan worden geregen.
Om te beginnen wordt elk exemplaar na het printen losgemaakt van het 'mini-vlot'.
Daarna kan begonnen worden met het slijpen en tenslotte met het polijsten: een nauwkeurig karweitje!
🤏🔎💎

15/07/2021

Om alles straks weer een beetje bij te kunnen benen:
Korte adempauze... vanaf vandaag tot 5 augustus wordt de levering van spreekbeentjes onderbroken.
Vanaf dan komt de zaak weer rustig in beweging.