06/09/2026
සාගරයේ ගැඹුරුම අන්ධකාර පතුලේ, අද්භූත හැඩතල මවමින් පාවී යන ඒ ජීවියා දෙස මොහොතක් බලන්න. උගේ සිරුරේ කිසිදු ඇටකටුවක් නැත. පරිසරයේ පාටට සහ වයනයට තත්පරයකින් වෙනස් වීමට ඌට පුළුවන. ඕනෑම කුඩා හිදැසකින් රිංගා යාමට තරම් උගේ සිරුර නම්යශීලී ය.
නමුත් මේ සියල්ලටම වඩා පුදුම හිතෙන අද්භූත රහසක් උගේ සිරුර ඇතුළේ සැඟවී තිබේ.
ඔබ දන්නවාද? මේ අපූරු අෂ්ටපදයා, එනම් ඔක්ටෝපස් (Octopus) කියන්නේ හෘද වස්තු (Hearts) තුනක් සහ නිල් පැහැති රුධිරයක් ඇති සාගරයේ සැබෑ අදෘශ්යමාන ජීවියාට බව?
මිනිසුන් වන අපට ඇත්තේ එක හදවතක් පමණි. එසේ නම්, මෙතරම් නම්යශීලී, කුඩා ජීවියෙකුට එකක් නෙමෙයි, දෙකක් නෙමෙයි, හදවත් තුනක්ම අවශ්ය වුණේ ඇයි? සාගරයේ පරිණාමීය කතාව ඇතුළේ උන් මෙතරම් විශේෂ වුණේ කෙසේද?
අඳුරු දිය යට වෙන මහා සටන
අපි මොහොතකට දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ මීටර් සිය ගණනක් ගැඹුරු, සීතල අන්ධකාර පතුලට යමු. එතැන ඔක්ටෝපස් කෙනෙකු තමන්ගේ ගොදුරක් සොයාගෙන හෙමින් පාවී යනවා. හදිසියේම උගේ ප්රධාන සතුරා වන දැවැන්ත මෝරෙකු හෝ මුහුදු සිංහයෙකු පැමිණෙනවා.
මෙන්න මේ තත්පරයේදී ඔක්ටෝපස් කරන්නේ කුමක්ද? ඌ තත්පරයෙන් පංගුවෙන් තමන්ගේ මුළු සිරුරේම පාට වෙනස් කරගෙන, පතුලේ ඇති ගල්පරයක හැඩය ගෙන සැඟවෙනවා. එයත් හරියන්නේ නැත්නම්, කලු පැහැති තීන්ත විද, ඉතා වේගයෙන් දිය යටින් පසුපසට විදින ජෙට් යානයක් මෙන් පලා යනවා.
මෙවැනි අතිශය දැඩි ක්ෂණික ක්රියාකාරකමකට සහ අධික ඔක්සිජන් ප්රමාණයකට ඔක්ටෝපස්ගේ සිරුරට විශාල ශක්තියක් අවශ්ය වෙනවා. උන්ගේ හදවත් තුන එකතු වී වැඩ කරන්නේ මෙන්න මේ අභියෝගය ජයගන්නයි!
හදවත් තුනේ රාජකාරිය: Biological Engine එක ක්රියාකරන හැටි
ඔක්ටෝපස්ගේ හදවත් තුන සිරුර ඇතුළේ නිකම්ම පිහිටා නැත. ඒවායේ රාජකාරි ඉතා පැහැදිලිව බෙදී තිබේ:
1. Branchial Hearts (ගිලන් හදවත් දෙක):
ඔක්ටෝපස්ගේ සිරුරේ දෙපැත්තේ පිහිටි ගිලන් (Gills) අසල කුඩා හදවත් දෙකක් තිබේ. මේ හදවත් දෙකේ එකම කාර්යය වන්නේ සිරුර පුරා ගමන් කර ඔක්සිජන් අඩු වූ රුධිරය එකතු කරගෙන, එය ගිලන් දෙසට පම්ප් (Pump) කිරීමයි. එහිදී රුධිරයට නැවුම් ඔක්සිජන් එකතු වේ.
2. Systemic Heart (ප්රධාන හදවත):
ගිලන් මගින් ඔක්සිජන් පිරුණු රුධිරය කෙළින්ම යන්නේ සිරුර මැද පිහිටි විශාල ප්රධාන හදවත වෙතටයි. මේ ප්රධාන හදවත මගින් එම ඔක්සිජන් සහිත රුධිරය ඔක්ටෝපස්ගේ මොළය, අත් අට (Tentacles) සහ අනෙකුත් සියලුම ශරීර කොටස් වෙත වේගයෙන් පම්ප් කර හරිනවා.
ලෙයින් නිල් වූ රහස: හේමොසයනින් (Hemocyanin)
මිනිසුන් වන අපේ රුධිරය රතු පාට වන්නේ එහි යකඩ (Iron) අඩංගු හේමොග්ලොබින් (Hemoglobin) තිබෙන නිසයි. නමුත් ඔක්ටෝපස් ජීවත් වන්නේ අතිශය සීතල, ඔක්සිජන් ඉතා අඩු සාගර පතුලේ ය.
මෙම අභියෝගයට මුහුණ දීමට පරිණාමය විසින් උන්ට දී ඇති විසඳුම වන්නේ යකඩ වෙනුවට තඹ (Copper) අඩංගු හේමොසයනින් (Hemocyanin) නමැති සංයෝගයයි. තඹ අඩංගු නිසා උන්ගේ රුධිරය දීප්තිමත් නිල් පාටයි!
අධික සීතල සහ අඩු ඔක්සිජන් තත්ත්ව යටතේ ඔක්සිජන් පරිවහනය කිරීමට හේමොග්ලොබින් වලට වඩා හේමොසයනින් සාර්ථක වුවත්, එක අඩුපාඩුවක් තිබේ. ඒ හේමොසයනින් මගින් ඔක්සිජන් ගෙන යාමේ කාර්යක්ෂමතාව තරමක් අඩු වීමයි. මෙන්න මේ අඩුව පියවාගන්නට නම්, රුධිරය අධික පීඩනයකින් සිරුර පුරා යැවිය යුතුය. හදවත් තුනක් එකවර වැඩ කරන්නේ අන්න ඒ නිසයි!
පුදුම හිතෙන Surprising Ability එක!
මිනිසුන් වන අප දිව යන විට, අපේ එකම හදවත වේගයෙන් ගැහෙමින් සිරුරට වැඩිපුර රුධිරය සපයනවා. නමුත් ඔක්ටෝපස් කෙනෙකු පිහිනීමට පටන් ගත් විට සිදුවන්නේ කුමක්ද දන්නවද?
ඔක්ටෝපස් කෙනෙකු වේගයෙන් පිහිනන විට, උගේ ප්රධාන හදවත (Systemic Heart) ක්රියා විරහිත වී නැවතෙනවා!
ඔව්, ඌ පිහිනන සෑම මොහොතකම උගේ ප්රධාන හදවත තාවකාලිකව නතර වෙනවා. පිහිනීම යනු උන්ට අතිශය වෙහෙසකර, ශක්තිය වැයවන ක්රියාවක් වන්නේ ඒ නිසයි. එම නිසාම ඔක්ටෝපස්ලා බොහෝ වේලාවට කරන්නේ පිහිනනවාට වඩා, තමන්ගේ අත් අට භාවිත කරමින් සාගර පතුලේ "ඇවිද යාමයි".
ස්වභාවධර්මයේ අසමසම නිර්මාණය
අපේ පෘථිවිය මත වෙසෙන අනෙකුත් සතුන්ට වඩා කොතරම් වෙනස්ද කියතොත්, ඇතැම් විද්යාඥයන් විහිළුවට මෙන් පවසන්නේ ඔක්ටෝපස් යනු වෙනත් පිටසක්වල ලෝකයකින් අපේ සාගරයට ආ ජීවියෙකු වැනිය කියායි. උන්ගේ මොළයේ සෛලවලින් ඡන්දයෙන් තුනෙන් දෙකක්ම පිහිටා ඇත්තේ උන්ගේ අත් අට ඇතුළේය. එනම් උන්ගේ අත් අටට තනිවම "සිතීමට" සහ තීරණ ගැනීමට පවා පුළුවන!
වසර මිලියන ගණනක් පුරා සාගරයේ අන්ධකාරය සහ අධික පීඩනය හමුවේ ජීවිතය රැකගැනීමට, ස්වභාවධර්මය විසින් මේ අපූරු ජීවියාට දුන් අපූර්වතම තිළිණය වන්නේ මේ හදවත් තුනයි.
ඔබටත් මෙතෙක් කල් සාගර ජීවීන් අතරින් හමු වූ, පුදුමය දනවනම සත්වයා ඔක්ටෝපස්ද? නැත්නම් වෙනත් කවුරුන් හෝ සිටිනවාද? ඔබේ අදහස පහළින් Comment කරගෙන යන්න!